بهای نفت به سطح بی سابقه بشکه ای بیش از 90 دلار افزایش یافته و از سال 2002 تاکنون بیش از چهار برابر گرديده و بهاي آن هم اکنون 40 درصد بیش از آغاز سال است. بسياري از خود مي پرسند كه :                                                             
چه عواملی باعث این افزایش بی امان شده و پیامدهای احتمالی آن برای مصرف کنندگان و اقتصاد جهان چیست؟ علت جهش اخير در بهاي نفت چیست؟ لذا مطلب ذيل تقديم مي گردد.

 
عدم توازن میان عرضه و تقاضا.                                                                           
مهمترین کاتالیزور در صعود سرسام آور قیمت نفت در واقع ساده ترین محرکه اقتصادی است: "عدم توازن میان عرضه و تقاضا".                                                              
تقاضا در بالاترین حد خود قرار دارد که ناشی از رشد اقتصادی بی امان "هند" و "چین" است. جمعیت هر یک از اين دو كشور ، يك میلیارد نفر است و با توجه به نرخ رشد پایدار 8 درصدی اقتصاد هند و 10 درصدی اقتصاد چین، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان در این کشورها با سرعتی فزاینده ، انرژی مصرف می کنند. چین در سال 2003 از ژاپن به عنوان دومین مصرف کننده نفت جهان پیشی گرفت و به آمریکا نزدیک شد. تقاضای نفت در این کشور سالانه 15 درصد رشد می کند. تحلیلگران همچنان نگرانند ، زيرا تقاضای جهانی برای نفت چنان شدید است که میزان عرضه ممکن است توان برآورده کردن نیازها را نداشته باشد.                                     

آژانس بین المللی انرژی می گوید ، میزان تقاضا در سال آینده به طور متوسط 2/2 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت، درحالی که متوسط افزایش تقاضا برای سال جاری میلادی 5/1 میلیون بشکه بوده است. به گفته این آژانس، میزان تقاضای سالانه تا سال 2012 دو درصد بالا خواهد رفت و سایر پیش بینی ها حاکیست که میزان آن طی 25 سال آینده می تواند از حدود 90 میلیون بشکه در روز به 140 میلیون بشکه برسد. 

             
علت جهش اخير در بهاي نفت                                                                             
تنش فزاینده میان ترکیه و جدایی طلبان کُرد در شمال عراق به جهش اخیر دامن زده است. تحلیلگران نگران پیامدهای تهاجم احتمالی نیروهای ترکیه به عراق هستند. دولت ترکیه مجوز پارلمانی لازم برای حمله علیه پیکارجویان کُرد، که از دیرباز خواهان کشوری مستقل بوده اند، را دریافت کرده است.

میزان نفت تولید شده در شمال عراق در عمل خیلی کم است و خط لوله اصلی که شهر کرکوک در شمال ناحیه کُردنشین را به ترکیه وصل می کند از زمان حمله سال 2003 به عراق برای دوره های طولانی بسته بوده است.اما بیم آن می رود که مناقشه اوج بگیرد و تولید نفت در سطح وسیعتر در منطقه ( عراق، ایران، کویت و عربستان سعودی كه حدود 20 درصد نفت جهان را تأمین می کنند ) تهدید شود که خود به افزایش قیمت دامن زده است . به ویژه در مورد احتمال حمله تلافی جویانه کُردها به یک خط لوله مهم در ترکیه که روزانه 700 هزار بشکه نفت را از آذربایجان به بندر جیحان منتقل می کند ، نگرانی وجود دارد.

وضعیت شمال عراق تنها یکی از عوامل ژئوپولیتکی است که باعث بی اعتمادی در بازار و کمک به بالا بردن قیمت نفت شده است.

اصرار ایران برای دستیابی به انرژی اتمی، این نگرانی را پدید آورده که ایران در هرگونه رویارویي احتمالی در آینده از ذخایر نفتی اش به عنوان یک برگ برنده استفاده کند . به علاوه تهدیدهای نه چندان پوشیده آمریکا مبني بر مردود نبودن گزینه نظامی علیه ایران بیم ها را تشدید کرده است.

همچنین خشونت پیکارجویان در نفت خیزترین ناحیه نیجریه، جایی که گروگانگیری کارگران شرکت های خارجی نفت حادثه ای عادی شده است، به تورم دامن زده است.

واکنش اوپک نسبت به این وضعیت

اوپک به عنوان تأمین کننده اصلی نفت در جهان برای اقدام جهت کاهش قیمت تحت فشار دائمی قرار دارد.سازمان کشورهای تولیدکننده نفت ، (اوپک) اخیراً زیر فشار شدید تن به افزایش تولید داد و موافقت کرد از روز اول نوامبر سقف تولید را 500 هزار بشکه در روز افزایش دهد.گزارش ها حاکی است که این حرکت با ابتکار عربستان سعودی انجام شد. البته شمار کشورهای عضو اوپک که بتوانند ظرفیت تولید خود را افزایش دهند زیاد نیست. اوپک می گوید نیاز بازار به نفت خام "به خوبی تأمین شده است" و در آینده نزدیک نیز چنین خواهد بود.

اوپک گمانه زنی مبادله کنندگان ( که می توانند با شرط بندی روی مسیر آینده بهاي نفت ، پول در آورند ) را عامل ادامه افزایش قیمت دانسته است.اما منتقدان اوپک می گویند این سازمان باید برای کاهش بها با جدیت بیشتری اقدام کند.جان رابرتس، تحلیلگر امنیت انرژی در شرکت "پلات" می گوید: "واکنش اوپک تاکنون خیلی ضعیف بوده است. احساس بازار این است که وقت آن است اوپک بار دیگر تولید را افزایش دهد." 

برندگان و بازندگان قیمت بالای نفت

در صورت احتساب نرخ تورم، قیمت نفت هنوز کمتر از اوج سال 1980 است، زمانی که نفت با قیمت امروز بشکه ای 95 دلار معامله می شد.در آن زمان، گرانی نفت باعث رکود در آمریکا شد و اکنون نگرانی های مشابه درحال ظاهر شدن است. دولت بوش گفته است که "به شدت نگران" سطح فعلی قیمت هاست، آن هم در زمانی که انتظار می رود سرعت رشد اقتصاد آمریکا در سال آینده به میزان قابل توجهی افت کند.

بهای بالای انرژی زندگی را برای مصرف کنندگان و کاسبکاران گران می کند و بر مصرف آنها در سایر بخش ها اثر منفی می گذارد. متوسط قیمت بنزین در آمریکا کمی پایین تر از 3 دلار در گالن (تقریبا 8/3 لیتر) است و صاحبان پمپ های بنزین در بریتانیا هشدار داده اند بهاي بنزين ممکن است به زودی از لیتری یک پوند فراتر رود.

اما در آنسوی دیگر قضیه، نان شرکت های بزرگی مانند "اگزان موبیل" و "بی پی" در روغن است و به کشورهای نفت خیز نیز بد نمی گذرد.

ثروت نفتی باعث تقویت تلاش های پرزیدنت "هوگو چاوز" برای تغییر اوضاع ونزوئلا شده و به او امکان داده است برنامه وسیع اجتماعی را پیاده کرده و انتقادهای آمریکا از سیاست های خود را رد کند.در روسیه نیز درآمد هنگفت نفت و گاز تلاش های ولادیمیر پوتین برای اعمال کنترل دولتی بر بخش انرژی کشور را تقویت کرده است.

قیمت ها به کدام سو می رود؟

زمانی که برخی تحلیلگران در سال 2005 پیش بینی کردند نفت در نهایت از بشکه ای 100 دلار فراتر خواهد رفت بسیاری آن را جدی نگرفتند.اما این پیش بینی اکنون یک احتمال واقعی به حساب می آید، با این حال تحلیلگران هشدار می دهند که بازار همچنان ناپایدار است.

جان رابرتس از شرکت پلات می گوید: "دلایل زیادی هست که فکر کنیم قیمت به 100 دلار خواهد رسید.""اما همزمان اگر یک اتفاق درست بیافتد بهاي نفت بار دیگر به 70 دلار یا 60 دلار در بشکه افت خواهد کرد."