| تبليغات | X |
باشد تا موقعيت مناسب
برگزاري اجلاس سران کشورهاي حاشيه درياي خزر در تهران ،حادثه اي مهم براي ايران تلقي مي شد و تصميمات آن براي ما بسيار با اهميت بود . زيرا اولاً موضوعي اساسي يعني تقسيم درياي خزر در دستور كار آن قرار داشت ، ثانياً حضور ولاديمير پوتين به عنوان رهبر يک کشور بزرگ ، سايه سنگيني بر اجلاس داشت و از يک هفته پيش کارشناسان بي طرف و سياست پيشه گان نگران از تحميل قراردادي در مورد تقسيم درياي خزر توسط روسيه به جمهوري اسلامي بودند. اين کارشناسان با توجه به موقعيت فعلي ايران در عرصه بين المللي و مناقشه موجود بر سر پرونده هسته اي كشورمان و قطعنامه هاي شوراي امنيت ، و اين که كشور نياز زيادي به پشتيباني روسيه در عرصه بين المللي و همچنين تکميل نيروگاه بوشهر دارد ، نگران بودند كه روسيه بخواهد از اين موقعيت استفاده برده و سهم کمتري از درياي خزر براي ايران در نظر بگيرد ، که اگر مسأله هسته اي نبود ما خيلي محکم تر واستوارتر مي توانستيم در اين اجلاس دربرابر روسيه بايستيم وازمنافعمان دفاع کنيم.
ويژگي هاي شخصيتي ولاديمير پوتين ، و نيز جواني و فعالي و علاقمندي وي به تأثيرگذاري در مناسبات بين المللي و نيز جايگاه كشورش ، موجب گرديده بود كه هيأت ايراني توجه خود را متوجه مهم ترين ميهمان اين اجلاس بنمايند . اين توجه زماني افزايش يافت كه در آستانه سفر پوتین به تهران، «كاندولیزا رایس» و «رابرت گیتس»، وزرای خارجه و دفاع آمریكا، به مسكو رفتند و مذاكرات مهمی درباره پرونده ایران انجام دادند و پس از آن نیز «نیكلا ساركوزی»، رئیسجمهور فرانسه، به مسكو رفت و در نهایت پوتین پس از رایزنی با «آنگلا مركل» در برلین ، به تهران پرواز كرد .
سؤال اهالي سياست اين بود كه در اين اجلاس كه ولاديمير پوتين به دعوت هشت ساله جواب داده و سنگين و دير آمده بود ، انتظار داشت ما چه چيزي قدم انداز کنيم ، زيرا گزارش هاي سفارت روسيه در تهران را مي شد بازخوانی کرد که از نیاز ما به این سفر به کرملين چه نوشته اند و اين نگراني وجود داشت كه نكند در اين اجلاس ،شرايطي بر ما تحميل گردد كه مطابق با منافع ملي ما نباشد .
سران کشورهاي حوزه درياي خزر كه اولين بار در سال 1381 دور هم جمع شده بودند ، براي برگزاري دومين اجلاس به تهران آمده بودند . در اين اجلاس ، سران كشورهاي روسيه، قزاقستان، ترکمنستان، آذربايجان و اعضاي هيأت هاي آنها كه همگي درس خوانده مسکو بودند، به زبان روسي با هم سخن مي گفتند و تنها براي دريافت سخنان هيأت ايراني ناگزير به استفاده از مترجم روسي بودند. در اجلاس اول ، مي خواستند سهم سیزده درصدي بر ایران تحميل كنند ولي نمايندگان ايران قبول نكردند و بدنبال آن بودند که سهم خود را اگر نه پنجاه در صدی که در گذشته با شوروی بود ، حداقل بيست درصد و به تساوي تعيين كنند اما ديگران نپذيرفتند و تفاهم نامه اي امضا نشد. حالا اوضاع موجود بر سر پرونده هسته اي و قطعنامه هاي شوراي امنيت ، موجب شده بود كه ديگران را در مقام باج گيري قرار دهد يا دست کم به اين فکر بياندازد، اگرچه جمهوري اسلامي تا به حال هلو نبوده که ديگران غورتش بدهند، بلكه سخت گلوگير بوده است اما به طور طبيعي در اين شرايط ، ديگران در مقام گفتگو با ايران خود را بالادست مي ديدند.
روسيه كشوري است كه در حال بازپس گرفتن قدرت بزرگ جهاني خويش است. درآمد ملی روس ها در 1999 کمتر از یکصد و هشتاد و پنج ميليارد دلار بوده و حالا در عرض هشت سال ، 985 میلیارد شده است . درآمد سرانه شان ماهانه هزار و پانصد روبل بوده و حالا سيزده هزار و هشتصد و ده روبل است . جمعيت روسيه 146 ميليون نفر بوده و حالا 141 ميليون نفر است . سرمايه گذاري پايه اي در صنايع نفت و گاز صفر بوده حالا سه و نيم تريليون روبل شده است. بودجه نظامي آنها شش ميليارد دلار بوده و حالا سي و دو ميليارد است . در آخرين سال قرن بيستم هيچ ميلياردر نداشته و حالا پنجاه و سه نفر ميلياردر دارد. اين ها به معناي داشتن کارنامه درخشاني در حقوق بشر و به منزله خودداري از دخالت در کار همسايگان نيست. اين ها به دليل داشتن دولت حسنه و با اخلاق نيست بلكه فقط به معناي آن است که در بازي قدرت دست بالاتر دارد.
در این شرایط به امضای قرارداد رفتن ، براي كشور ما جاي نگراني داشت. تا پنج سال پيش ، کشورهاي برآمده از دل شوروي به طفيل ارتباطاتي که با آمريکا و اروپا ايجاد كرده بودند در برابر خواست قابل اثبات ايران ايستادند، حالا که ديگر اربابي قدرتمند دارند و احساس مي کنند در موقعيت ايستائي قرار گرفته اند احتمال باج خواهي را افزايش مي داد .لذا به نظر مي رسيد عاقلانه ترين کار ، برگزاري اجلاسي بي تعهد و بي قبول بود تا منتظر موقعيت زماني بهتر بمانيم كه خوشبختانه چنين شد و بهترين كار همان بود كه انجام گرديد و نمايندگان ايران هيچ قراردادي را امضا نكردند چرا که در وضعيتي مناسب براي معامله نبودند.
از اظهار نظرها چنين برمي آيد که با آشکار شدن خطر هر نوع رأي گيري و گفتگو بر سر تقسيم درياي خزر ، رئيس جمهور ايران پيشنهاد کرده است كه اجلاس سران كشورهاي ساحلي درياي خزر و نيز اجلاس وزراي امور خارجه اين كشورها از اين پس به صورت مرتب و با زمانبندي از پيش تعيين شده برگزار شود و سران اجلاس هر سال يک بار گرد هم آيند كه با موافقت روسيه ، بقيه کشورها هم اين توصيه را پذيرفته اند.
اگرچه آقاي احمدی نژاد در پايان اجلاس گفت: « اجلاس به تمام اهداف از پیش تعیین شده رسید.» ولي نظربایف رئیس جمهور قزاقستان در باره اين كه آيا سند كنوني ، سند نهایی است گفت: « نه، سند کنونی، سند نهایی نیست، بلکه سند همه جانبه، کنوانسیون رژیم حقوقی است که همه مسائل را در بر دارد.» و در پاسخ به اين سؤال كه سند کنوانسیون چه زمانی آماده می شود؟ جواب داد: « سند کنوانسیون یک سال دیگر در باکو آماده می شود» . جمله اي هم که در متن بيانيه آمده چنين است: "اعضاي اجلاس اعلام ميدارند كه تدوين رژيم حقوقي جامع درياي خزر و انعقاد هرچه سريعتر كنوانسيون رژيم حقوقي اين دريا مهمترين وظيفه است. اين كنوانسيون به عنوان سند پايه رژيم حقوقي درياي خزر بايد مسايل اعمال صلاحيت كشورهاي ساحلي خزر را براساس احترام به حقوق حاكمه آنها در درياي خزر تعيين كند و در برگيرنده اصول و موازين مربوط به حفاظت از محيط زيست و كاربرد معقولانه منابع طبيعي از جمله بهرهبرداري از منابع زنده درياي خزر و منابع معدني بستر و زيربستر آن، كشتيراني و همچنين ساير مسايل مربوط به فعاليت در درياي خزر باشد.
در بندهاي ديگر هم بر توافق هاي اجلاس اول تأکيد شده که "توافق نهايي در مسايل مربوط به تحديد حدود بستر به منظور استفاده از منابع زيربستر توسط همه كشورهاي ساحلي درياي خزر با توجه به حقوق حاكمه آنها و احترام به حقوق و منافع قانوني يكديگر اجرا خواهد شد. و روند توافق به منظور تعيين مناطق با عرض مورد توافق و پهنه مشترك آبي درياي خزر و همچنين رژيمهاي حقوقي مطابق با آنها را ادامه دهند."
برخي آگاهان سياسي معتقد بودند كه ممكن است پوتين حامل پيامي نيز براي ايران باشد كه آقاي لاریجانی در حاشیه هشتمین همایش سراسری روحانیون ارتش در تهران ، در پاسخ به اين سئوال كه «آیا پوتین پیام خاصی را برای ایران در سفر به تهران داشته است؟»، گفت: «بله ؛ نظر خاصی را بیان داشتند و دیدگاهی را مطرح كردند كه در حال بررسی است». البته سخن مقام معظم رهبري در ديدار با ولاديمير پوتین كه به وي فرمودند«درباره سخنان و پیشنهاد شما، تأمل خواهیم كرد» مي تواند تأييدي بر اين گمانه زني باشد . لاريجاني در خصوص اینكه آیا پیام پوتین درباره مسأله هستهای بوده است گفت: «بله این مسأله هم بوده است » و توضیحات بیشتر در این خصوص را به زمان دیگر و موقعی مناسب موكول كرد.
به هر حال تحليل گران سياسي معتقدند ، روس ها كه به دنبال آن بودند كه "هيچ را به ما گران بفروشند" ، ظاهراً چندان موفق نشدند .